Herbruikbare verpakkingen nog ver van standaard in ecommerce

Jaarlijks zorgt ecommerce in Nederland voor tientallen miljoenen kilo’s verpakkingsafval. Een enorme berg, die ook de meeste consumenten liever zien slinken. De meerwaarde van herbruikbare verpakkingen voor mens en milieu is duidelijk. Decathlon introduceerde deze maand herbruikbare verzendverpakkingen voor zijn afhaalorders, maar die worden alleen ingezet voor intern transport. Waarom blijft een echte doorbraak van herbruikbare verpakkingen uit?

Hoeveel verpakkingen er anno 2025 komen kijken bij ecommerce in Nederland is niet duidelijk. Boxo, aanbieder van herbruikbare verpakkingen en de partner van Decathlon, noemt een getal van 85 miljoen kilo, net als Thuiswinkel.org doet. Zij refereren aan cijfers van het Kennisinstituut Duurzaam Verpakken, maar die dateren uit 2021.

Het instituut schrijft op zijn website: “De sector brengt met circa 85 kiloton per jaar zo’n 3 procent van het totale verpakkingsgewicht op de markt, maar verpakkingen van webwinkels liggen wel onder een vergrootglas. De meest gebruikte verpakkingen zijn karton en papier (circa 80 procent) en kunststoffen (circa 20 procent).”

 ‘Webwinkelverpakkingen liggen onder een vergrootglas’

Omdat het aantal online productaankopen nu ongeveer net zo hoog is als in 2021, biedt die 85 kiloton (ofwel 85 miljoen kilo) toch een aardige indicatie. De afvalberg is waarschijnlijk wel iets geslonken, doordat meer webwinkels producten nu met slimme machines verpakken of zonder omdoos naar klanten sturen. Door een combinatie van dergelijke maatregelen heeft marktleider bol bijvoorbeeld veel CO₂-bespaard, net als andere spelers in de sector. Alsnog houden we vele tientallen miljoenen kilo’s aan verpakkingsafval in Nederland over, waar herbruikbare verpakkingen een oplossing voor bieden.

Decathlon en Boxo

Decathlon heeft deze maand een samenwerking aangekondigd met Boxo, specialist in herbruikbare verpakkingen. Online bestellingen worden vanuit het centrale Decathlon-magazijn in Tilburg verpakt in zogenoemde ‘Boxobags’ en geleverd aan de winkel.

Als de klant het pakje komt oppikken, haalt een winkelmedewerker de bestelling uit de witte verzendzak, gemaakt van gebruikte big bags uit de voedselindustrie. Daarna gaan ze terug naar Tilburg – ze worden dus alleen voor de interne logistiek ingezet. “Samen maken we herbruikbare verpakkingen de nieuwe norm in Nederland”, eindigt Boxo in de uitlegvideo. Daar is wel meer voor nodig.

Marktleiders in de wacht

Bol heeft zoals eerder gezegd al verschillende maatregelen genomen op het gebied van duurzame verpakkingen, maar daar zitten nog geen herbruikbare verpakkingen bij. De marktplaats heeft er wel onderzoek naar gedaan met PostNL, maar daar kwam geen vervolg op. Hetzelfde geldt voor pilots van DHL.

Pilots van bol, PostNL en DHL kregen geen vervolg

Amazon, de op bol na grootste ecommercepartij in Nederland, werkt inmiddels alleen nog maar met recyclebare verpakkingen in Europa, maar dat is iets anders dan herbruikbaar.

Omoda’s ecobox

Zijn er verder geen praktijkvoorbeelden van enige omvang te vinden? Jawel: Omoda pionierde in 2019 met de herbruikbare ecobox, ontwikkeld door het inmiddels failliete Paardekooper. Onduidelijk is hoeveel klanten er nu nog gebruik van maken en of de kunststof dozen überhaupt nog rondgaan. In de checkout wordt de ecobox-optie niet zomaar zichtbaar, al staat er nog wel algemene info over op Omoda’s website: klanten betalen 4,95 euro statiegeld voor de verpakking die wel vijftig keer herbruikt zou kunnen worden.

“Geen liefde op het eerste gezicht? Dan retourneer je je bestelling in de doos op een van de normale manieren. Let wel op dat je de ritsjes aan elkaar verzegelt met het bijgeleverde zwarte slotje, zodat de ecobox tijdens het retourneren niet opengemaakt kan worden”, aldus de website. Nog iets om rekening mee te houden voor online shoppers: ook als een product wél bevalt moet de doos retour.

Zalando en de herbruikbare verpakkingsdroom

Interessant is ook wat Zalando’s B2B-platform ZEOS schrijft over “the reusable packaging dream”. Uit een Zalando-pilot met zogenoemde polybags in Scandinavië bleek dat veel klanten de zakken weggooiden. Vaak raakten ze al na de eerste levering uit de roulatie, tien bezorgingen in dezelfde zak was een zeldzaamheid. Menselijk gedrag is de cruciale succesfactor, aldus ZEOS in een blog-posting.

‘Retourverpakkingen hebben alleen succes als consumenten meewerken.’

ZEOS: “Zonder sterke prikkels of infrastructuur om verpakkingen in te zamelen en te hergebruiken, lopen zelfs de best ontworpen oplossingen het risico een afvalstroom te worden.”

Knelpunten

Thuiswinkel.org heeft duurzaamheid hoog op de agenda staan. De belangenvereniging is voorzitter van een consortium van webwinkels, vervoerders en verpakkers om herbruikbare verpakkingen “haalbaar en schaalbaar” te maken. Het consortium publiceerde vorig jaar een adviesrapport over het thema, waarin een aantal knelpunten werden benoemd.

Kort gezegd blijven de prijs en aantrekkelijkheid vooralsnog achter bij die van zogenoemde single-use verpakkingen. Om prijsconcurrerend te zijn, moet een herbruikbare verpakking ook echt vaker gebruikt worden. De reusables moeten dus in beweging blijven en niet bij een klant moeten blijven liggen. Statiegeld kan daarbij een rol spelen.

Om de aantrekkingskracht te vergroten is samenwerking nodig tussen vervoerders, verpakkers en webshops, “inclusief begrip van en begrip voor elkaars rol in het proces”. Daarnaast speelt mee dat onduidelijk is hoe streng aangekondigde Europese regelgeving uiteindelijk wordt. Ook is er meer (praktijk)onderzoek nodig, constateert het consortium. “Verdere data en experimenten zijn nodig om een grotere opschaling mogelijk te maken.”

‘Duurzaamheid is goed als het geen extra moeite kost’

Nederlandse schoolvoorbeelden van herbruikbare verpakkingen zijn er eigenlijk nog steeds niet, veel initiatieven zijn in stilte gestaakt en de stap van Decathlon is mooi, maar beperkt. De kosten van eenmalige verpakkingen liggen simpelweg te laag om daar met herbruikbare verpakkingen tegen te concurreren. Dat lukt sowieso niet als deze te weinig rondgaan en al snel weer op de vuilnisbelt belanden.

Statiegeld kan helpen om de circulatie te verhogen, maar dat lijkt te veel gevraagd van consumenten; duurzaamheid is goed, zolang het geen extra geld of moeite kost. Het is twijfelachtig of nieuwe pilots, standaardisatie en ketenafspraken de consument wel in beweging brengen. En dus lijkt het wachten op stikte(re) regels uit Brussel, de vraag is alleen hoe lang nog.